Utanç ve Suçluluk

Öfke, korku, mutluluk, üzüntü gibi temel duygular refleks olarak ortaya çıkarken utanç ve suçluluk gibi ikincil duygular ileriki yaş ve üst düzey bilişsel yapılar ile ortaya çıkmaktadır. Utanç ve suçluluk duyguları kişide benlik bilinci oluştuğunda ortaya çıkar. Kişi yaşanan olayla ilgili değerlendirme yaptıktan sonra olayın benliği ile bağdaşmadığını düşünürse bu duyguları yaşar. Bu tarz duyguların 3 yaşından sonra toplumsal kuralların ve amaçların ihlali sonucunda hissedildiği bilinmektedir. Toplumsal standartlara uyulmamasının sonucunda bu negatif duygular tecrübe edilir. Bu duygular sonucunda insanlar toplumca kabul edilen davranışlara yöneldiği için bu duygulara ahlaki duygular da denmektedir. Utanç ve suçluluk duygularının ikisi de toplumsal normlara uymama sonucunda yaşanan duygular olduğu için bir çok ortak noktaya sahiptirler. Ülkemizde insanlar çoğu zaman utanç sözcüğünü kullanmak yerine suçluluk kelimesini kullanmaktadırlar.

Bir çok ortak noktaya sahip olan utanç ve suçluluğun arasında farklılıklar da bulunmaktadır.

Utanç ve Suçluluk Arasındaki Farklar

Utanç genel olarak sadece yıkıcı özelliklere sahipken suçluluğun yapıcı sonuçları doğurduğu bilinmektedir. Utancın yıkıcı etkilerine karşı suçluluğun yapıcı etkileri beş başlık altında özetlenmiştir.

  • Eylem Eğilimleri: utanç saklanma ve kaçma isteği yaratırken suçluluk hata ile ilgili sorumluluk oluşturur ve hatayı düzeltme isteği yaratır.

  • Başkaları Odaklı Empati: utanç karşıdaki kişiyi anlamayı ve empati yapmayı zorlaştırırken suçluluk empatiyi kolay hale getirir.

  • Öfke Saldırganlık: utanç öfke yaratırken suçluluk öfke veya saldırganlık yaratmaz.

  • Toplumca Uygunsuz Görülen Davranış: utancın toplumun ahlaki kabul ettiği davranışa yönlendirici etkisi yokken suçluluğun vardır.

  • Psikolojik Semptomlar: utanç psikolojik sıkıntıları beslerken suçluluk bu belirtileri yok etmeye hizmet eder.

Utanç insan bedeninde çeşitli fizyolojik değişimlere sebep olurken suçluluğun böyle bir etkisi yoktur. Utanç, suçluluğa göre daha negatif ve daha acı verici bir olgudur. Yanlış bir davranışı değiştirmek mümkünken insanlar utancın getirdiği kusurlu benlik algısını değiştirmekte zorlanırlar.

Uzman Klinik Psikolog Tilbe Çankaya

Tangney, J. P. (2002). Self-conscious emotions: The self as a moral guide, Washington: American Psychological Association, 97-117.

Söylemez, S. (2017). Utanç ve Suçluluk Duygularının Bilişsel Süreçler Üzerindeki Etkileri. Yayınlanmamış Yükseklisans Tezi, İzmir.

Tanıtılan Yazılar
Son Paylaşımlar
Etiketlere Göre Ara

Copyright 4Life Productions 2017